Schiermonnikoog

Grenzeloos 42: Schiermonnikoog

Zondagmorgen, half tien. De zon prikt moeizaam door de wolken boven de Waddenzee. Een dagje naar Schiermonnikoog; het laatste eiland in de reeks van deze serie. Deze tocht hebben we vaker gemaakt. In de jaren vijftig was mijn vader onderwijzer op dit eiland. Het eerste dat we doen is dan ook een kijkje nemen aan het eind van de Middenstreek. Het huis staat er nog. Onaangetast door de tijd, met nog steeds hetzelfde vrije uitzicht richting Westerplas. Een beeld dat plaatselijk kunstenaar Van Waning op verzoek op een schilderij vastlegde als blijvende herinnering aan de mooie jaren daar.
Het is verbazend druk, ondanks dat het helemaal geen vakantietijd is. Toch zal het aantal tijdelijke bewoners nooit de 5800 overstijgen, want dat is de vastgestelde maximum capaciteit voor dit Nationaal Park. Dat is het aantal ‘bedden’ (huisjes, hotel, camping, jachthaven) dat naast de duizend vaste bewoners is toegestaan. Als enig Waddeneiland mag de gast niet zijn auto hier naartoe meenemen. In een recent nummer van NatuurBehoud, een blad van Natuurmonumenten, dat een groot deel van Schiermonnikoog beheert, wordt bewoner Henk Koning (70) geciteerd: ‘Andere eilanden waarschuwden ons: Het zou de doodsteek voor het toerisme zijn. Wat blijkt? De gasten zien het juist als pluspunt. Men komt hier voor de rust en de natuur. Schiermonnikoog is een eiland om te fietsen en te wandelen. De eilanders hebben een ontheffing, maar bijna niemand maakt daar gebruik van. Ik denk dat er in totaal honderd auto’s rondrijden. De meeste bewoners hebben wel een auto in de garage aan de wal’.
Dat je met je kinderen gewoon midden op de weg kunt fietsen zonder dat er om de haverklap een auto voorbij komt zoeven is inderdaad plezierig. De rondrit op de gehuurde fietsen gaat langs de ‘Bank van Banck’ . Dit monument herdenkt J.E. Banck, die tussen 1859 en 1892 eigenaar van het eiland was. Hij zorgde onder andere voor de aanleg van een zeedijk, waardoor de Banckpolder ontstond. Banck verkocht Schiermonnikoog aan de Duitse graaf Von Bernstorff, die als blijvende herinnering dennenbossen op het tot dan kale eiland liet planten. Na de Tweede Wereldoorlog is het eiland eigendom geworden van de Nederlandse staat, die het in 1989 in beheer gaf bij Natuurmonumenten en Rijkswaterstaat.
Schiermonnikoog is een waar eldorado voor vogelaars. Ook vandaag staan her en der mannen en vrouwen met enorme verrekijkers op statieven in de verte te turen. Veel schijnen maar voor een dag te komen om hun hobby uit te oefenen. Volgens Natuurmonumenten strijken er jaarlijks twee miljoen trekvogels neer. Zo zijn er verschillende soorten ganzen die uit het hoge Noorden naar hier komen om te overwinteren. Een opvallende verschijning is de bergeend, die in het voorjaar in de duinen te zien is. Daar gebruikt het dier konijnenholen om in te broeden. Meer over het dierenleven is te leren in het bezoekerscentrum, dat te vinden is aan de voet van de witte toren. In 1853 kreeg het eiland twee vuurtorens. Deze witte werd in 1950 watertoren, maar is nu buiten gebruik.
Een mooi uitzicht over het gehele eiland krijgt de bezoeker bovenop bunker aan de Prins Bernhardweg, die tot teleurstelling van de kinderen geheel dichtgemetseld is. Vlakbij ligt de begraafplaats Vredenhof. In 1925 in gebruik genomen om gesneuvelden en drenkelingen een laatste rustplaats te geven. Tot die tijd werden de lichamen in de duinen begraven.
Het eiland is makkelijk in een paar uur rond te fietsen, waarbij onderweg nog een stop gemaakt kan worden bij het Strandhotel. Terug in het enige dorp kunnen de oude eilanderwoningen bewonderd worden. Komend vanuit het oosten zie je de gebouwen telkens ouder worden. Veel huisjes hebben in de gevel een hijsbalk, zodat eenvoudiger turf naar de zolder gehesen kon worden. De huizen zijn voornamelijk in oost-west richting en dicht op elkaar gebouwd, zodat de overwegend westenwind er makkelijk overheen kan strijken. Midden in het dorp staat de bekende poort die gemaakt is van de onderkaak van de Blauwe Walvis, hier in 1950 uit de zuidelijke ijszee naar toegebracht door walvisvaarder K. Visser.