Machtig Marseille smaakt naar meer

Wie er even de tijd voor neemt kan verrassende ontdekkingen doen in Marseille.

Wie er even de tijd voor neemt kan verrassende ontdekkingen doen in Marseille.

door Mirthe Smeets

Momenteel is Marseille Culturele Hoofdstad van Europa. Qu’est-ce qui se passe là-bas? Wij zetten de vier belangrijkste activiteiten van het moment op een rijtje: MuCem, La Friche en Atelier van Lieshout en YesWeCamp.

Ici, ça bouge, wordt meteen duidelijk bij aankomst bij gare St. Charles. Een jongen breakdancet voorbij, terwijl zijn vriend op de openbare piano speelt, en een oudere heer deelt flyers uit van Pavillon M. ‘Daar moet je zijn als je alles wil weten over Marseille 2013. Informeer je goed. Zorg dat je niets mist, dat is zonde.’ En hij vertelt hoe bijzonder de activiteit TransHumance was, afgelopen juni, duizenden dieren (vooral schapen en koeien) kruisten toen, begeleid door professionele herders, de stad en diverse omliggende dorpen. Ik begrijp hoe erg het is dat ik dit gemist heb en besluit naar Pavillon M te gaan. Dit nieuwe gebouw, laag en met overhangende balken, ligt aan de oude haven (op tien minuten loopafstand van het station) en is omringd door oude pakhuizen (‘doks’). Ik daal de brede, chique trappen van het station af, die uitzicht bieden op La Notre Dame De La Garde (een bijzondere kerk die gebouwd is op een fort) en betreed de trillende hitte van de stad.

In Pavillon M liggen honderden folders, zijn filmpjes en exposities te zien en zijn vele medewerkers aanwezig die informatie geven. Ik vraag wat er momenteel te doen is in het kader van Marseille 2013. En: wat kan ik niet missen? ‘MuCem!’ is het eerste antwoord (Le Musée des Civilisations de l’Europe et de la Méditerranée). Het museum dat gewijd is aan de Méditerannee. Ik besluit er meteen een kijkje te gaan nemen.

Ik loop de trappen omhoog richting Fort St. Jean, waar het museum mee verbonden is door een loopbrug. De wereld om me heen lijkt stil te worden bij de eerste aanblik van het MuCem. Het is een donker, imposant gebouw, aan de oevers van de stad. De transparante muren en vloeren bestaan uit kronkelende lijnen. Ernaast ligt Villa Méditerannée. Een futuristisch gebouw dat qua vorm lijkt op een hijskraan. Een verwijzing naar de havenwerkzaamheden in de stad. De vaste expositie van MuCem bevat vele docu-films (in hoeverre lijkt het leven van een visser in Algarije op dat van een visser in Marseille?) en historische stukken van de oudste stad van Frankrijk (gesticht door de Grieken van Phocaea rond 600 voor Christus). De tijdelijke expositie is gericht op gender. Hoe gaan of gingen we om met onderwerpen als religie, voorbehoedsmiddelen, (homo)seksualiteit, geslachtsverandering en emancipatie in de verschillende landen rondom de Méditerranée? Verder is er ook nog de afdeling met de titel ‘Le noir et le bleu’, geïnspireerd door Miró’s ‘Le Bleu’. Thierre Fabre, die verantwoordelijk is voor deze afdeling, legt uit: ‘We mogen niet opgesloten blijven in onze Europese blik. We moeten zo veel mogelijk ook de andere kant van de spiegel bekijken.’ We moeten de twee kanten blijven zien: er is licht, maar ook schaduw, er is de cultuur van hier en die van daar. En wat noemen we cultuur? Is niet alles cultuur? Wat vinden wij barbaars en waarom? Wat zegt het over jezelf?’ Het zijn goede vragen. Elke bezoeker wordt is zich bewust van zijn eigen referentatiekader en bekijkt het gepresenteerde kritisch. Ondertussen staan er prachtige citaten en teksten op de muren. Teksten over de zee, over culturen, over de mens, over vrijheid, over het leven. Het is moeilijk om me los te maken van alles wat ik zie en ervaar in MuCem.

Onder de indruk loop ik naar buiten en koop een broodje in Le Panier, de volksbuurt (bekend om het jaarlijkse Fête du Panier) vlakbij het museum. De mollige bakker stopt met het lied dat ze luidkeels aan het zingen was. Ze ziet de flyer van MuCem in mijn handen en roept naar de mannen die op haar stoepje zitten te roken: ‘Wéér een die naar hier kwam door het MuCem.’ Ze richt zich weer tot mij: ‘Dat is toch zo fijn! Al die mensen die opeens naar hier komen vanwege het museum. Er komen nu ook mensen die bang waren voor de stad, vanwege haar slechte imago.’ Ze zucht, maar glimlacht dan. ‘Deze bezoekers ontdekken dat Marseille is als iedere grote stad: je moet een beetje op je spullen letten maar ondertussen is er heel veel moois te ontdekken. En zéker in de gewone wijken.’ Ze neuriet: ‘Et ma chérie, tu vas voir, c’est formidable ici.’ De mannen op de stoep, onderstrepen haar woorden met een vrolijk slotapplaus.

Ik vraag welke andere wijk een bezoek waard is. Waar zie ik het echte Marseille? Het is even stil. Dan zegt een man met lichtgrijs haar: ‘Belle de Mai.’ De bakker reageert: ‘Ja… Maar daar moet je ook wel een beetje uitkijken. Loop er niet ’s avonds alleen rond! Het is de armste wijk van de stad. De armste wijk van het hele land zelfs.’ Een man met sigaar staat op: ‘En je houdt van cultuur? Dan moet je ook naar La Friche. Dat is een braakliggend terrein van Belle de Mai dat een culturele invulling heeft gekregen. Bewoners, maar ook voorbijgangers, kunnen er goedkoop naar de film, de bibliotheek, naar cursussen, concerten en naar de markt. Vrijwilligers maken dit mogelijk, zoals Les Brouettes et compagnie (de kruiwagens en compagnie). Wacht, ik geef je het telefoonnummer van een vriendin die er woont en erg actief is.’

Dit blijkt Catherine Ricoul te zijn, docente Frans en journalistiek. Enthousiast neemt ze me mee op een wandeling door haar wijk die af en toe rommelig oogt maar vol verrassingen zit. Zo is er een vanuit La Friche georganiseerd project. Fotograaf JR gebruikte foto’s van de bewoners uit de buurt (van vroeger en nu) die hij groot op huizen, deuren en muren aanbracht. Zo lijkt een donkere, doodlopende straat opeens een poortdoorgang uit een vroeger tijdperk. Een foto die op de kop is aangebracht, gebruikt de strakblauwe lucht als aanvullende tekening: het symboliseert de zee waarop de gekiekte boot vol mensen zich voortbeweegt. Catherine groet om de paar minuten wel iemand. ‘Ik woon hier nog maar twee jaar, maar ik voel me hier echt thuis. Het is een hechte gemeenschap.’

Ze brengt me naar La Friche. Links van een lange brug bevindt zich de entree, waar jongeren skaten. Een heel hoge trap leidt ons echt naar binnen, naar de grote oude fabriekspanden en tuinen vol graffiti en kunst. Een jong meisje fietst voorbij met onder haar arm een grote salade. Net geoogst in de moestuintjes die de bewoners zonder tuin kunnen aanleggen in La Friche. Een vrouw met krullend haar zwaait op mijn ‘gids’. Het blijkt Claude Chapiro Renard te zijn. Deze betrokken vrouw woonde jarenlang in Parijs, maar verruilde haar woonplaats om een eenvoudige plek in Belle de Mai te betrekken. Hier voelt ze zich thuis. Ze vertelt over de laatste activiteiten waar ze naartoe ging, over de nieuwe vrijwilligers en over de lopende exposities. Dan stopt ze met praten: ‘Maar je bent Nederlands?! Dan moet je naar de expositie van Atelier van Lieshout, die deel uit maakt van Oh! Pays Bas, een programma gericht op Nederlandse artiesten. Van Lieshout is de ster. En hij is hier in La Friche! Daar zijn we trots op. Het is magnifique. Ga gauw kijken!’

Even later betreed ik de utopische wereld van Joep van Lieshout, in La Friches grootste open tentoonstellingsruimte. Van Lieshout laat een deel van zijn trilogie zien ‘Autocrat, AVL Ville, The Technocrat, Slave City, Cradle to Cradle’, waarvan ‘The Butcher’ een eerste luik is. De ruimte is gevuld door grote buizen, verbindingen en vullingen. Soms lijkt het chaotisch, vergeten, slordig. Soms is het netjes, haast klinisch en berekend. Onbedoeld moet ik aan de film ‘Mic Macs à Tire-Larigot’ denken. Uitvindingen, recycling, idealen. ‘De industriële wereld is doorgeslagen,’ lijkt Van Lieshouts boodschap.

Dan ga ik naar YesWeCamp: de eerste stadscamping van Marseille, gemaakt voor het culturele jaar. Je kunt er overnachten in aparte constructies, zoals houten coconnen en hippe caravans. De hele zomer lang is er van alles te doen. Er zijn spellen, markten met verse groenten en fruit, maar zeker ook optredens en exposities. Het is bestemd voor bewoners van de stad én voor toeristen.

Het verblijf op YesWeCamp bevalt goed. Ik overnacht in een houten cocon en in een zeilboot, en voer diepgaande gesprekken met de interessante mensen die er komen. Mensen van overal. Kunstenaars. Mensen die van reizen houden. Van cultuur. Creativiteit. Ecologie. Idealisme. Nomadisme. Plannen maken. Leren van elkaar. Verhalen delen. Hier wil ik terugkomen!

Nog wat feiten:

  • Het Europees Parlement kiest sinds 1985 jaarlijks een Culturele Hoofdstad. Doel is de rijkdom, verschillen én overeenkomsten van de culturen binnen Europa te laten zien. Bovendien is het de bedoeling dat de landen van de Europese Unie elkaar beter leren kennen. Dit jaar draagt naast Marseille ook de Slowaakse stad Košice deze titel. In 2018 zijn Nederland en Malta aan de beurt.
  • Niet alleen in de stad Marseille zelf gebeurt er veel dit jaar op cultureel gebied. Ook de omliggende steden en dorpen participeren (Arles, Aix-en-Provence, Marseille, Port-de-Bouc, Salon-de-Provence, Martigues, Vitrolles, La Ciotat, Istres…). Het volledige programma is te vinden op de website van MP2013 maar ook in het gewone Office du Tourisme van Marseille of de betreffende steden en dorpen.

One Response

  1. Leoncini

Reageren

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.