Oproer in Utrecht

Opstand in Nederland.

Opstand in Nederland.


Wie beter dan Jan Marijnissen als nog steeds geldend ‘gezicht van de SP’ kan een tentoonstelling over oproer en opstand openen?, zo zullen ze gedacht hebben bij het Nederlands Volksbuurtmuseum in Utrecht. Op 31 mei opent Marijnissen de nieuwe tentoonstelling ‘Oproer, kracht van het Volk’.

In de tentoonstelling wordt het ‘mechanisme’ van het fenomeen oproer verduidelijkt aan de hand van tientallen voorbeelden van oproeren die sinds 1713 plaatsvonden. Hierbij wordt ingegaan op hoe en door wie het ontstaat, wat het gevestigd gezag doet en wat de gevolgen zijn. Naast historische oproeren is er ook aandacht voor hedendaags oproer.

Onderdeel van de tentoonstelling is de installatie ONMACHT, van de kunstenaars Paul Balk en Ad Jenner. Zij gaan in hun installatie in op de algemeen gevoelde onmacht van de gewone burger tegenover de onontwarbare knoop van belangen van grote financiële instellingen en bedrijven. In de installatie wordt de oneindigheid van de hebzucht zelf verbeeld (de aard van het “nooit genoeg”) evenals de gevolgen die blinde hebzucht kan hebben. Bij de installatie is door componist Paul Bruinen een compositie gemaakt die de gruwel van de hebzucht verklankt. De tentoonstelling loopt van juni tot en met september

Vrede is een groot goed, maar behalve ‘rust’ brengt vrede voor het volk helaas meestal weinig verandering in zijn omstandigheden, zo concluderen de samenstellers van de expositie. De onvrede daarover kwam in het verleden geregeld tot uiting in volksoproeren en – opstanden, stakingen en protestacties.

Oorlog wordt gevoerd door machthebbende partijen. Het volk is daarbij ‘Jan Soldaat’ en in die zin weinig waard. Waarom vaart het volk dan wél bij zoiets als ‘De Vrede van Utrecht’? Naast de directe voordelen van ‘rust’, geen ‘kanonnenvlees’ meer zijn en gratis feest verandert er vaak bitter weinig. De levensomstandigheden veranderen amper. Het volk is nog steeds onmondig en onmachtig. En hun welvaart groeit zeker niet recht evenredig mee.

Toch heeft het volk wel macht. Dat tonen de volksoproeren en -opstanden, stakingen en protestacties. Het volk wendt die macht aan als de nood te hoog wordt. Als de onvrede en de onmacht groeit over onrecht, onenigheid, ongelijkheid, ontbering en onwerkzame situaties ontstaat saamhorigheid en onder aanvoering van de meest moedigen groept het volk samen. Het broeit, mort, roept en eist. Nogal eens maakt dit machthebbers erg zenuwachtig: het verstoort de dagelijkse orde. Hun paniek is af te lezen aan de hoeveelheid repressie die ze in stelling brengen. En dat leidt maar al te vaak tot ongeregeldheden en erger. In veel gevallen krijgt het ‘volk’ in bepaalde mate zijn zin. En vaak worden die tegemoetkomingen op termijn weer ongedaan gemaakt.

Bij de afbeelding boven dit verhaal: Titel 1748 Pachtersoproeren

In de Republiek wordt rond 1840 pacht geheven op producten, vergelijkbaar met onze BTW. Die pacht is vaak erg hoog. Een deel is beloofd aan de Staten-Generaal en natuurlijk willen de verkopers zelf ook winst maken. De bevolking mort omdat producten onnodig duur zijn. Ook groeit de onvrede met de wijze waarop de regenten en de landadel hun macht uitoefenen.

Het oproer begint in het voorjaar in Groningen. Als landadel en belastingpachters zich niet Oranjegezind betonen na de geboorte van Willem V op 8 maart 1748 worden hun huizen belaagd. De pachtershokjes van waaruit ze de transacties controleren worden neergehaald of in brand gestoken. Het oproer breidt zich uit naar andere steden in het land.

In juni breekt het oproer uit in Amsterdam. De menigte breekt straten op en slaat alles stuk in de huizen van de pachters. Kisten met geld en kostbaar porselein worden vanaf de brug in het water gegooid. Er vallen drie doden en veel gewonden. Kort daarna wordt alle pacht voor een half jaar opgeschort. Drie ‘oproerkraaiers’ waaronder visverkoopster Marretje Arents, worden vanuit de Waag op de Dam opgehangen. Het volk dringt om alles te kunnen zien. Dan wordt er geschoten vanuit de Kalverstraat. Opnieuw vallen er doden. Velen zoeken een goed heenkomen of springen in het water van het Damrak. Vermoed wordt dat er tweehonderd man zijn vertrapt of verdronken.

Informatie: Nederlands Volksbuurtmuseum, Waterstraat 27 Utrecht (bij de Jacobikerk) Geopend: di. t/m vr. en zon. van 11.00 tot 17.00 uur en elke 1e en 3e zat. v.d. maand van 11.00 tot 17.00 uur. Entree: € 5,-; MJK, kinderen t/m 12 jaar en U-Pas: gratis. tel.: 030-2318292 info@volksbuurtmuseum. nl en website www.volksbuurtmuseum.nl

Oproer in Utrecht 9

Reageren

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.