Wandelen langs een stadsstaat van staal – van fresco’s in een Nazi-bunker tot de prachtigste landhuizen

Beladen grond bewandel ik vandaag. Ik heb het dan over het fabrieksterrein van Tata Steel in IJmuiden. De fabrikant uit India is de opvolger van Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken, die hier in 1918 werd opgericht in de achtertuin van Wijk aan Zee. De uitstoot van de pijpen die vandaag het uitzicht bij het begin van de wandeling domineren, is menigmaal onderwerp van discussie geweest in Nederland.

Met een oppervlak van 750 hectare is het het grootste aaneengesloten bedrijfsterrein in Nederland met een geheel eigen infrastructuur, zoals een treinstelsel. Het ligt in de gemeenten Heemskerk, Beverwijk en Velsen. En is eigenlijk een stadsstaatje op zichzelf met 3 x het oppervlak van Monaco. Bij deze etappe van het kustpad loop je strak langs het bedrijfsterrein, dat een kunstzinnige invulling heeft gekregen.

Zee van staal

Vanaf de Paasduin heb je zicht op het beeldenpark ‘Een zee van staal’. “Het is in 1999 ontstaan toen Wijk aan Zee zich opwierp als Cultureel Dorp van Europa. Kunstenaars uit verschillende dorpen maakten een beeld van staal”, meldt een bordje in de duinen. De site van het beeldenpark zelf promoot het geheel zo: “De zeventien beelden steken het helmgras, de lieflijke duinflora en de rokende hoogovens de loef af. Het is de combinatie die overrompelt.”

Ik laat de beelden van wat ze zijn en vervolg mijn weg door de natuur, die op deze hete voorjaarsdag met het bladerdak een aangename beschutting geeft. Opmerkelijk is dat dit eerste deel van de wandeling ook allemaal eigendom is van Tata Steel, zoals door een bord wordt gemeld. In dat gebied ligt onder andere een bunker uit de Tweede Wereldoorlog. Het gaat om ‘Widerstandsnest 122’. Het is een van de oorspronkelijk 46 soortgelijke bunkers als onderdeel van de ‘Vesting IJmuiden’. “De bunker was geschikt voor acht manschappen en twee officieren. Het rechter woonvertrek van de officieren is met fresco’s en spreuken versierd”, staat op een bordje bij de bunker, die elke vierde zondag van de maand onder begeleiding bezocht kan worden.

Inval Russen en Engelsen

Niet alleen de bunker, maar ook iets anders dat mijn aandacht trok ligt nét naast de route van het Nederlands Kustpad. Even verderop staat namelijk ‘Lunet 25’ met de afbeelding van een kasteeltje op de kaart. Eenmaal op die plek aangekomen zie ik niks, behalve dan een aarden wal, die door het landschap slingert. Een zoektocht op internet leert: “Lunet 25 is een van de overgebleven aarden wallen uit een Napoleontische verdedigingslinie. Na de Russisch-Engelse invasie bij Schoorl in 1800 werd een verdedigingslinie aangelegd ter bescherming van Amsterdam bij een eventuele aanval uit noordelijke richting. Tussen Wijk aan Zee en het Wijkermeer werden 26 van deze aarden wallen gebouwd, waarachter het geschut kon worden opgesteld.”

Dat rijken zich prima thuisvoelden in dit deel van het land blijkt uit de landgoederen die ik in de loop van de dag doorkruis. Zo kom ik door het Westerhoutpark. De naam Westerhout herinnert aan het voormalige Beverwijkse landgoed. Bij de ingang staat het in neo-Hollandse renaissancestijl opgetrokken Huis Westerhout. De burgemeester van Beverwijk, destijds eigenaar van het landgoed, liet het in 1897 bouwen. Nu is restaurant de Smaeckkamer erin gehuisvest.

Met pont over

Een verrassende en aangename onderbreking van de vijftien kilometer die ik vandaag wandel is de overtocht met de pont van Velsen-Noord. Het schip is veel groter dan ik verwacht had. Het blijkt een belangrijke verkeersader, die onder andere ook gebruikt wordt door gigantische vrachtwagens. De wachttijd is – waarschijnlijk mede door het economische belang – kort: Elke tien minuten komt er een pont.

In Velsen-Zuid passeer ik een prachtig in het zonlicht schitterend wit landhuis. Volgens een informatiepaneel gaat het om ‘Buitenplaats Velserbeek’: “Reeds in 1544 is er sprake van een zate of hofstede Velserbeek. De hofstede gaat diverse malen in andere handen over, in 1639 wordt Jeremia van Collen, handelaar uit Amsterdam, eigenaar. Als hij het geheel in 1672 verkoopt, bestaat het uit een herenhuis in Italiaanse stijl, hovenierswoning, stalling voor zes paarden, een hooi- en wagenhuis, het erf, de plantagie, boomgaard en bloem- en moestuin”.

Landgoederen

Later volgt een bord met informatie over ‘Buitenplaats Hoogergeest’, waar je als kustpadwandelaar nu echter niks meer van ziet. “Johan Munter, koopman bewindhebber van de VOC, is tussen 1672 en 1682 de stichter van hofstede Hoogergeest. De hofstede heeft veel allure en kent een herenhuis, stalling, koetshuis en tuinmanshuis. Het herenhuis is aangelegd over een schitterend aangelegde parterre, die deel uitmaakt van de formele tuin.” De gebouwen worden echter allemaal in de loop van de tijd gesloopt. Het gebied is in 1970 door de gemeente gekocht en bestemd tot openbaar wandelgebied.

En dan komen we bij het laatste landgoed van de dag: Beeckestijn. Dat is weer in de oude glorie hersteld en ziet er prachtig uit. De wandelgids van Wandelnet schrijft over dit gebouw: “Beeckestijn heeft een rijke geschiedenis als buiten voor gegoede Amsterdammers. De eigenaars kwamen per boot over het toenmalige Wijkermeer naar hun zomerverblijf aan de binnenduinrand in Kennemerland toegevaren. De drukke en vieze stad werd ingewisseld voor de grandeur van de buitenplaats. In 1742 koopt Jan Jacob Boreel Beeckestijn op. Huis en tuinen blijven tot aan 1953 in bezit van de familie Boreel. Daarna ontfermt de gemeente Velsen zich over huis en tuinen, die op dat moment in zwaar vervallen toestand zijn. Vanaf 2011 beheert Natuurmonumenten de tuinen en het parkbos van het landgoed Vereniging Hendrik de Keyser draagt zorg voor het landhuis”.