Museumherfst in Nederland: ruimtevaart, energie en ijsgezichten

Musea verspreid over Nederland openen deze herfst nieuwe tentoonstellingen en programma’s, van zeventiende-eeuwse ijsgezichten tot energietransitie en ruimtevaart. Een overzicht van wat er de komende maanden te zien en te doen is.

• Kampen wordt hoofdstad van het ijsgezicht
Vanaf 3 oktober is Kampen het decor van een eerbetoon aan Hendrick en Barent Avercamp. De twee zeventiende-eeuwse schilders maakten furore met winterlandschappen en bleven hun hele leven verbonden aan de Hanzestad. Stedelijk Museum Kampen heropent na een verbouwing met de grootste Avercamp-tentoonstelling ooit in zijn thuisstad.

Avercamp terug in Kampen toont 14 schilderijen en 54 werken op papier. Blikvanger is Kolfspelers op het ijs (circa 1625), dat het Rijksmuseum en het Mauritshuis gezamenlijk aankochten. Het werk beleeft in Kampen zijn Nederlandse primeur. Nieuw onderzoek toont dat Avercamps landschappen vaker bestaande locaties tonen dan werd gedacht. Kampen duikt herhaaldelijk op aan de horizon. Ook neef Barent Avercamp, eeuwenlang overschaduwd door zijn oom, krijgt een eigen plek.

Gezinnen kunnen terecht in de Voormalige Synagoge. Daar opent IJspret met Avercamp, een interactieve winterbeleving voor kinderen. Onder de noemer De Winter van Avercamp volgt een stadsbreed programma. Ruim honderd Kamper kunstenaars exposeren in de Bovenkerk. Twee fietsroutes (17 en 24 kilometer) en een vernieuwde Thea Beckmanroute leiden langs plekken die de schilders inspireerden. Kinderen volgen de speurroute Kleintje Kampen. In december komt er een ijsbaan in de binnenstad.

Avercamp terug in Kampen loopt tot en met 10 januari 2027 in Stedelijk Museum Kampen, Oudestraat 133. IJspret met Avercamp is te zien tot en met 31 januari 2027 in de Voormalige Synagoge, IJsselkade 33. Meer informatie staat op www.visitkampen.nl/avercamp en www.stedelijkmuseumkampen.nl.

• Eve Arnold in Maastricht
Fotomuseum aan het Vrijthof eert de Amerikaanse fotojournalist Eve Arnold (1912-2012). All about Eve toont 130 zwart-wit en kleurenfoto’s, met nadruk op de jaren vijftig, zestig en zeventig. In 1951 werd Arnold als eerste vrouw lid van Magnum Photos.

Te zien zijn portretten van Marilyn Monroe, Marlene Dietrich en Joan Crawford. Ook zijn er series zoals New York by Night, Fashion Shows in Harlem en Malcolm X, plus reisfoto’s uit onder meer Afghanistan, China en Egypte. Arnold legde meer dan vijftig jaar lang grote verhalen vast vanuit een empathische, humanistische blik. De tentoonstelling loopt tot en met 31 januari 2027. Meer informatie staat op www.fotomuseumaanhetvrijthof.nl.

• Winterswijk eert galeriehouder
Museum Villa Mondriaan vertelt het verhaal van Elizabeth Nijhuis-Wiggers. In 1984 kocht ze met haar man Jan het vervallen woonhuis van de familie Mondriaan. Een jaar later opende ze er Galerie Het Mondriaanhuis. Ruim vijfentwintig jaar lang presenteerde ze er iedere zes tot acht weken een nieuwe tentoonstelling, zonder subsidie.

De expositie Elizabeth Nijhuis-Wiggers – toegewijd, kordaat & vastberaden toont foto’s, krantenartikelen, catalogi en persoonlijke herinneringen. Ook hangt er werk van kunstenaars die in haar galerie exposeerden, onder wie Michel Seuphor, Hendrik Valk en Theo Wolvekamp. Nijhuis-Wiggers zette zich ook in voor de bestemming van de villa als museum. Dat werd in 2013 werkelijkheid. De tentoonstelling loopt tot en met 4 april 2027.

• Black Achievement Month bij Fenix
In oktober staat Fenix in Rotterdam in het teken van Black Achievement Month. Het programma maakt de kracht van de Afrikaanse diaspora zichtbaar. Fenix is dit jaar voor het eerst Rotterdamse locatie. Het thema is Turning Black Excellence into Change. Fenix licht werk uit van Laetitia Ky, Seyni Awa Camara en Omar Victor Diop.

Het programma bevat deze onderdelen:

• Crossing Tables #14: Sudan Unbound, op donderdag 15 oktober van 18.00 tot 20.00 uur. Chef Abdel Rahmen van restaurant Napata serveert de maaltijd rond de Al Seneia, een gedeelde schaal.
• African Food Festival – Winter Edition, op 31 oktober en 1 november. Acht chefs delen verhalen over familie, migratie en tradities. Er zijn ook muziek, spoken word en workshops. Toegang is gratis.

• Rijksmuseum fotografeert nieuwe energie
Document Nederland, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum, draait dit jaar om nieuwe energie. Kadir van Lohuizen laat in negen panoramische foto’s en een video-installatie zien hoe de Noordzee en de omringende landen veranderen. Zijn beelden gaan van een windpark in aanbouw op zee tot de serverruimte van een datacentrum.

Van Lohuizen kreeg exclusief toegang tot bijzondere locaties. Hij haalde meerdere diploma’s om aan boord van installatieschepen en platforms te mogen. Ook fotografeerde hij in waterkrachtcentrales en bruinkoolmijnen. “Hoe hightech ook, het weer bepaalt nog steeds alles,” zegt hij. Hoofddirecteur Taco Dibbits stelt dat de foto’s de schaal en snelheid van de energietransitie “haarscherp” blootleggen.

In de fotogalerij hangt ook Document Nederland Junior. Elf jongeren kregen een masterclass van Van Lohuizen. De tentoonstelling loopt tot en met 17 januari 2027. Op 25 november verschijnt bij uitgeverij Lannoo een gelijknamig boek. De VPRO zendt vanaf begin januari 2027 een vierdelige serie uit.

• Gispen en Dudok in Hilversum
Het Dudok Architectuur Centrum toont tot en met 4 april 2027 de tentoonstelling Dudok x Gispen | 110 jaar Gispen in Gebouwen. Centraal staat de vraag hoe meubels de beleving van gebouwen beïnvloeden. Aan de hand van iconische gebouwen volgt de bezoeker ruim een eeuw designgeschiedenis.

Gispen begon in 1916 als kunstsmederij en groeide uit tot een invloedrijk meubelmerk, bekend van de Giso-verlichting en stalen buismeubilair. De tentoonstelling belicht ook de samenwerking tussen architect Willem Marinus Dudok en ontwerper Willem Hendrik Gispen. Zij deelden een visie op moderniteit, vakmanschap en de samenhang tussen architectuur en interieur. Het centrum is open op woensdag van 14.00 tot 17.00 uur en van donderdag tot en met zondag van 12.00 tot 16.00 uur.

• Kinderen als astronaut in Aviodrome
Tijdens de herfstvakantie, van 8 tot en met 25 oktober, kunnen kinderen in luchtvaartmuseum Aviodrome ervaren hoe het is om astronaut te zijn. Space College biedt een astronautenparcours, ruimteproefjes en een astronautenbadge. Kinderen ontdekken piepkleine organismen die extreme omstandigheden overleven en testen hun eigen vaardigheden.

General manager Roy Ymker zegt dat ruimtevaart “enorm tot de verbeelding” spreekt. Door zelf te ontdekken blijft de ervaring volgens hem hangen. Space College is toegankelijk met een regulier entreeticket, Museumkaart of VriendenLoterij VIP-KAART.