Wie over het Kustpad naar Hoek van Holland loopt, wordt onderweg een stuk wijzer

Wandelend over het Nederlands Kustpad loop je niet alleen door de natuur, maar vooral ook door de geschiedenis. Al bewegend en bewonderend leer je (veel) nieuwe dingen over je eigen land. Zoals: Hoe 104 helden voorkwamen dat de watersnoodramp van 1953 ook een deel van Zuid-Holland verwoestte en hoe een idee uit 1872 heeft geleid tot een moderne ‘scheepvaart-snelweg’.

Deze wandeldag begint bij landgoed Ockenburg, even onder Den Haag. Ik pak daar de draad op van een etappe die ik al twee jaar eerder liep. Mijn Haagse neef vierde toen zijn 90e verjaardag en ik dacht: ‘Kom ik pak vast een etappe van het Kustpad daar mee’. Uiteraard bestudeer je voor zo’n 20 km tocht eerst even de kaart en bedenkt hoe je aan het eind van de dag weer bij je startpunt terugkeert. De indruk was dat dit een wandeling werd die grotendeels door de bebouwde kom zou gaan. Maar die verwachte ‘saaiheid’ kwam bepaald niet uit.

Groenstroken

Den Haag en het daaropvolgende Monster blijken naast allerlei bedrijven die zich met bloemen en planten bezighouden ook mooie rafelranden van groen te hebben. Dat begint bij het Heempark Pluk! Het boek van het kustpad schrijft daarover: “In 1977 is het Heempark H.J. Bos aangelegd. Het ontstond uit het idee om de van oudsher in Zuid-Holland voorkomende landschappen bijeen te brengen. Madestein bleek hiervoor een geschikte plaats, omdat er van nature al drie verschillende grondsoorten aanwezig zijn: zand, veen en klei”. Het is er ’s ochtends vroeg al een drukte van belang, met mensen die met kruiwagens onkruid wegbrengen en anderen die de kippen voeren.

In recreatiegebied Madestein, aangelegd in 1969, zijn leden van de Haagse Modelboot Club al in de weer. Ze hebben een mooi clubgebouw met uitzicht op de waterpartij. De club is in hetzelfde jaar ontstaan als de aanleg van dit gebied in de Oostmadepolder en de voormalige Zwarte Polder. De club telt negentig leden en is volgens eigen zeggen ‘één van de oudste plaatselijke scheepsmodelbouw clubs in Nederland’.

Woongebied Polanen

De route gaat abrupt naar rechts en voert door ‘woongebied Polanen’. Een mooie, groene woonomgeving met een vestiging van ’s Heerenloo: “Het woonzorgpark Het Westerhonk is een unieke plek in het Westland. In deze veilige groene omgeving vinden ruim 550 mensen met een verstandelijke beperking er hun thuis. Ze gaan er zelfstandig of met begeleiding op pad. Ook zijn er woningen voor mensen zonder beperking.”

Dan gaat het richting kust, ongeveer een kilometer over de kruin van de Slaperdijk. Het is er druk met honden en eigenaren, die al balgooiend met elkaar kletsen. Met trots wordt hier op een bord melding gemaakt van de ‘zandmotor’: “Om onze kustlijn te versterken en ons te beschermen tegen het water is hier in 2011 maar liefst 21,5 miljoen kuub zand gestort. Dat zijn ruim 250 voetbalstadions vol met zand!

Een kwart van Nederland ligt onder het zeeniveau. Onze kust met haar duinen beschermt ons tegen het water. Door wind en stroming verdwijnt er elk jaar een stukje van de kust. Om dat tegen te gaan, storten we ieder jaar extra zand langs de Nederlandse kust. Met de Zandmotor onderzoeken we een nieuwe manier van kustonderhoud.”

En: “Het zand van de Zandmotor verspreidt zich zeker 30 jaar lang langs de kust. Daarom volgen onderzoekers van verschillende universiteiten en kennisinstellingen sinds 2011 de ontwikkeling van de Zandmotor op de voet. Ze kijken naar hoe het zand zich verplaatst, naar de aanwezigheid van verschillende diersoorten en planten, maar ook naar de stroming van de zee. Het strand is een groot laboratorium”.

Bij deze etappe is er tweemaal een stukje langs het strand. Het eerste deel gaat 3 km zuidwaarts, waarbij je echter wel voortdurend het beeld van de (rokende) industrie in je zichtsveld hebt. Vandaag ondernemen ook een oudere met een rollator en een moeder met een kinderwagen de tocht over het rulle zand. Een lovenswaardig streven om lekker uit te waaien, maar niet altijd even makkelijk te volbrengen. De moeder heeft enige hulp nodig om de kinderwagen veilig boven bij de strandopgang te krijgen, want al ploegend is het ding niet vooruit te krijgen. Maar op een bankje is het dan toch weer genieten van de zee.

Watersnoodramp

Eerst begreep ik niet waarom de uitzetters van de route bij Slag Beukel het strand verlaten, om er een paar kilometers verderop weer op terug te keren. Google Maps maakte dat duidelijk: het tussenliggende deel is het naakstrand Hoek van Holland. Door dat te mijden kun je in de zomermaanden natuurlijk ongemakkelijke ontmoetingen voorkomen. En bovendien kom je alleen op die manier langs het monument voor de helden die ervoor hebben gezorgd dat dit deel van Zuid-Holland beschermd werd tijdens de watersnoodramp.

“Iedereen hoorde de berichten vanuit Zeeland waar het helemaal misging, maar niemand had verwacht dat het ook hier aan de Zuid-Hollandse kust bij ‘s-Gravenzande zo gevaarlijk zou worden. De duinen dreigden namelijk door te breken, omdat het hoge zeewater een gat had geslagen in het duin”, schrijft Omroep West over dit stukje geschiedenis.

In totaal 104 vrijwilligers wisten het gat te dichten: “Uiteindelijk werd die middag met man en macht, en gevaar voor eigen leven, vrijwillig gewerkt. Met vierduizend zandzakken, klei en heel veel stevige zeilen die werden vastgepind konden de mannen het gat dichten.”

Radar-toren

Bijna bij Hoek van Holland loop je vanuit bosschages omhoog richting een indrukwekkende toren. Ook hier staat – altijd fijn! – een informatiepaneel over wat het eigenlijk ooit was: “Om geallieerde vliegtuigen en schepen te kunnen waarnemen bouwden de Duitsers een groot netwerk van radarinstallaties langs de kust, waaronder de huidige Zeetoren. Op het oorspronkelijke dak stond een radar van het type Fu.M.O. Calais B met een waarnemingsbereik van 15 tot 20 kilometer. De toren is gebouwd omstreeks 1941 en kreeg de bijnaam Münze. Na de oorlog is de toren op verzoek van de Koninklijke Marine bewaard gebleven en nam Philips de toren voor onderzoeksdoeleinden in gebruik. In de jaren ’70 verbouwden Rijkswaterstaat en het KNMI de toren en brachten er een meteorologische dienst in onder”. En nu heeft het een horeca-functie.

Weer eenmaal terug op het strand loop je via een verhard pad langs een indrukwekkende reeks strandtenten (zijn er meer plaatsen in Nederland waar er zoveel bij elkaar staan?) en de ‘beachvilla’s’ van Landal.

Het laatste stuk gaat alsmaar rechtdoor. Je passeert het Atlantik Wall-museum en loopt langs de Nieuwe Waterweg, waar het vandaag bijna file-varen is met grote schepen. Over die vaarweg schrijft het boekje van het kustpad: “Ingenieur Caland opperde het idee om het duingebied bij ‘s-Gravenzande te doorgraven en Rotterdam zo een nieuwe open verbinding met de zee te geven. In 1866 werd de eerste schop in de grond gestoken en in 1872 voer het eerste schip via de Nieuwe Waterweg het zeegat uit”.

Als laatste is er nog het imposante Fort 1881, dat verhuurd wordt en ook een museum heeft, dat maar beperkt open is. En het indrukwekkende monument voor de redding van Joodse kinderen: “Het Kindermonument ‘Channel Crossing to Life’ te Hoek van Holland herinnert aan het kinderstranport van eind jaren ’30. Het kindertransport redde het leven van ongeveer tienduizend Joodse kinderen. Met een grote operatie werden deze kinderen uit verschillende door de nazi’s bezette gebieden gered. De reddingsoperatie werd opgezet met steun van de Britse regering en vele vrijwilligers. De Joodse kinderen verlieten huis en haard en stapten op een trein naar Engeland, alwaar ze door gastgezinnen werden opgevangen. De meeste kinderen zouden hun ouders nooit meer terugzien.”

Bij het treinstation stopt een bus, die me in een halfuur in een rechte lijn terugbrengt naar Ockenburg. Het was weer een prachtige wandeldag, waarbij ik dan ook meteen weer een stuk wijzer ben geworden!